To najbardziej niezwykły z książańskich tarasów - nie ma na niego wstępu, a jego fontanny milczą od lat, ożyły tylko raz, kiedy biegała pomiędzy nimi Stefcia Rudecka w "Trędowatej". Czy jest szansa, że znów zamgli się od 27 wodotrysków? Na razie odrestaurowana została kolejna zamkowa fontanna.


Znów będą szumieć?

Zamek Książ krok po kroku odnawia największą atrakcję swoich tarasów - piękne zabytkowe fontanny. Pisaliśmy o toczących się latem pracach: WAŁBRZYCH KSIĄŻ: FONTANNA KASKADOWA - RATUNEK ZABYTKU TRWA (FOTO), wcześniej odrestaurowano inne: ZAMEK KSIĄŻ: ZOBACZCIE, JAK OŻYŁY FONTANNY NA TARASACH! (FOTO), a w planach są kolejne. Na początku września został ogłoszony przetarg dotyczący najpiękniejszego zespołu fontann, które nie działają od czasów II wojny światowej.



Przedmiotem zamówienia jest "wykonanie dokumentacji projektowo-kosztorysowej dla robót 
instalacyjnych systemu zasilania w wodę fontann znajdujących się na tzw. Tarasie Wodnym". Już wiadomo, że zamówienie wykona firma z Dziećmorowic za niespełna 40 000 zł brutto.

Dokumentacja projektowa powinna zawierać między innymi: 
szczegółową inwentaryzację istniejącej instalacji w formie rysunkowej, projekt techniczny instalacji zasilającej wszystkie fontanny uwzględniający wykorzystanie części lub całości istniejących przewodów i osprzętu instalacyjnego, a dobór pompy i zbiornika buforowego ma zasilać układ przy założeniu zamkniętego obiegu wody, z możliwością automatycznego uzupełniania, z sieci zamkowej i z możliwością całkowitego wypuszczenia wody na okres zimowy.

Wysokość podniesienia słupa wody w poszczególnych sekcjach należy ustalić zgodnie z 
poniższym zdjęciem:



Woda z centralnej ośmiobocznej misy ma wystrzeliwać w górę na minimum 2 metry.

Zbiornik buforowy oraz pompę z systemem automatycznego uzupełniania wody w
systemie wykonawca będzie musiał ulokować możliwie jak najbliżej wejścia do podpiwniczenia tarasu, przy baszcie wschodniej. Zasilanie układu w wodę, inaczej niż było dotychczas, musi mieć możliwość uruchamiania fontann z podziałem na
sekcje - odrębnie misy okrągłe, odrębnie misy czworoboczne, oraz odrębnie misa centralna ośmioboczna. Do dziś pod tarasem znajduje się duży zbiornik wodny. Woda ze zbiornika zasilała za Hochbergów wszystkie zamkowe fontanny.


Drugiego takiego nie ma

Taras Wodny znajduje się poniżej Tarasu Środkowego, z którym połączony jest niewielkimi kamiennymi schodami. Przez wielu uznawany jest za najpiękniejszy z książańskich tarasów. Na jego prostokątnej powierzchni rozmieszczono fontanny otoczone kompozycjami z bukszpanu. W dwóch zewnętrznych narożnikach znajdują się niewielkie kamienne baszty o czterech bokach, pokryte ceramicznymi dachami. To właśnie po Tarasie Wodnym biegała zakochana Elżbieta Starostecka jako Stefcia Rudecka w „Trędowatej” w reżyserii Jerzego Hoffmana. To akurat zdjęcie z innego tarasu.



Jak czytamy w informacji z zamku Książ: na tarasie mamy zespół 27 fontann o płytkich basenach, nieznacznie wystających ponad poziom gruntu. Umieszczone w trzech rzędach po 9 mają one kształty koła oraz kwadratu. Jedynie centralny basen ma odmienną formę gwiaździstą, o ośmiu wklęsłych bokach. Płaskie, proste brzegi zbiorników wraz z roślinnością tworzą wzory geometryczne wypełniające powierzchnię całego tarasu, który na ogół obserwowany jest z góry. Każda z fontann ma centralnie umieszczoną w cembrowinie dyszę wodną. Wylewy miały różne formy tworząc skupione lub rozproszone strumienie tryskającej w górę wody. Zespół fontann zasilany był w wodę przez, zachowany do dziś lecz niesprawny, podziemny system hydrauliczny.



Pierwotnie fontanny współtworzyły parterowe kompozycje wraz z rabatami kwiatowymi, których udokumentowany wygląd zmieniał się w czasie zależnie od użytych nasadzeń. Fontanny zamontowane zostały prawdopodobnie pod koniec drugiej dekady XX w. po wykonaniu na tarasach południowych instalacji hydraulicznej.



Zieleń jest nieodłącznym składnikiem kompozycyjnym wzmacniającym regularny, neorenesansowy charakterze tarasu z rytmicznie usytuowanymi wodotryskami o geometrycznych kształtach. Na wykonanym w 1925 r. zdjęciu lotniczym Taras Wodny jest już wyposażony w fontanny, ale jego roślinność jest znacznie skromniejsza od tej, jaką zaprojektowała właścicielka zamku – księżna Daisy Hochberg von Pless. Jej zamysł stworzenia barwnej i bujnej, naturalistycznej kompozycji kwiatowej oddają akwarele Josefa Menzla z 1924 r. Barwne zdjęcia przechowywane w Instytucie Herdera w Marburgu potwierdzają, że plan ten został w pełni zrealizowany. Regularne kwatery są tam obsadzone żywopłotem z bukszpanu i wypełnione rozmaitymi odmianami róż. Wzdłuż osłoniętych bluszczem murów oporowych na rabatach swobodnie przenikały się rośliny typowe dla wiejskich ogrodów, jak malwy, nawłoć, naparstnica i astry - czytamy w opisie.


Ta już gotowa

Zamek Książ poinformował niedawno, że Fontanna Kaskadowa odzyskała dawny blask za sprawą renowacji, którą wykonano w 2021 roku w ramach mikroprojektu pt. „Na baroku się nie kończy”. Jest on realizowany z Programu Współpracy Transgranicznej Interreg V-A Republika Czeska-Polska. Pisaliśmy o tym: WAŁBRZYCH KSIĄŻ: FONTANNA KASKADOWA - RATUNEK ZABYTKU TRWA (FOTO).



Fontanna Kaskadowa znajduje się na skalistym zboczu Tarasu Różanego przed południową ścianą Zamku Książ. Została zbudowana w 1915 roku. Tworzy ją siedem półokrągłych basenów o różnej wielkości, które ułożono nad sobą od największego do najmniejszego. Największy, dolny basen wykonano z białego marmuru, natomiast pozostałe z zaprawy cementowej. Forma kaskady, którą nadano fontannie jest charakterystyczna dla wielu ogrodów pałacowych. Woda wypływając spod górnego kamiennego nawisu równomiernym wachlarzowatym strumieniem przelewała się coraz szerszymi kurtynami na kolejne stopnie by wypełnić po brzegi zbiornik u dołu, który odprowadzał ją pod ciśnieniem do kolejnych fontann.



Datowanie fontanny wynika z chronologii prac prowadzonych na tarasach południowych, które w większości przeprowadzono w drugiej dekadzie XX w., czyli pierwszym okresie wielkiej przebudowy i modernizacji zamku rozpoczętej w 1908 r. W 1913 r. gotowy był już Taras Kasztanowcowy, na którym zamontowano wówczas tzw. Fontannę Donatella. Kaskady były poważnie zniszczone po wojnie. Fontanna została prowizorycznie wymurowana i otynkowana w latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia.



Ze względu na zły stan techniczny Fontanny Kaskadowej od wielu lat była ona nieczynna. Został także naprawiony system zasilający fontannę wodą, dzięki czemu znów funkcjonuje i jest atrakcją dla turystów. 


O fontannach Książa pisaliśmy:
WAŁBRZYCH KSIĄŻ: FONTANNA KASKADOWA - RATUNEK ZABYTKU TRWA (FOTO)
WAŁBRZYCH: OGRODY ŚWIATŁA, TARASY ZAMKU KSIĄŻ (FOTO, FILM)
ZAMEK KSIĄŻ: ZOBACZCIE, JAK OŻYŁY FONTANNY NA TARASACH! (FOTO)
KSIĄŻ: ZAMKOWE FONTANNY BĘDĄ JAK NOWE (FOTO)
ZAMEK KSIĄŻ: CZEGO JESZCZE NIE WIECIE O TARASACH? (FOTO)
ZAMEK KSIĄŻ ZABIEGA O RENOWACJĘ TRZECH FONTANN I SALONU WŁOSKIEGO
FONTANNA DONATELLA, CZYLI JAK HISTORIA NABIŁA NAS W BUTELKĘ


O jego tarasach:
WAŁBRZYCH: OGRODY ŚWIATŁA, TARASY ZAMKU KSIĄŻ (FOTO, FILM)
ZAMEK KSIĄŻ: CZEGO JESZCZE NIE WIECIE O TARASACH? (FOTO)


Opr. MS (Informacja o Fontannie Kaskadowej - Mateusz Mykytyszyn)
Foto: Magdalena Sakowska/dokumentacja UM Wałbrzych/użyczone: Zamek Książ
Zdjęcia Fontanny Kaskadowej użyczone: Zamek Książ