Storczyki kojarzą się nam z egzotycznymi kwiatami w doniczkach na oknie lub w kwiaciarni - albo na wystawie, a o kłodzkiej róży mało kto z nas słyszał, choć przed wojną była kwiatowym symbolem ziemi kłodzkiej i wałbrzyskiej. Tymczasem wokół Wałbrzycha występuje wiele gatunków storczyków, ale znaleźć taki, to jak znaleźć kwiat paproci.


Koniec maja i początek czerwca to czas, kiedy szczęściarze mogą gdzieś w wilgotnych ostępach górskich lasów dookoła Wałbrzycha natknąć się na te niezwykłe i piękne kwiaty. - Jest tu cała plejada gatunków chronionych i nieczęsto występujących - mówi Krzysztof Żarkowski, przyrodnik i fotograf kwiatów.

Pełnik europejski zwany też różą kłodzką to wyjątkowej urody jaskier. Może osiągnąć wysokość nawet pół metra i więcej. Ładnie pachnie i zamyka się podczas deszczu. Zwierzęta go nie jedzą, bo jak inne jaskry jest trujący. Kiedyś późną wiosną było go pełno na podwałbrzyskich łąkach. Niestety masowo zrywany i wykopywany do ogródków pełnik zaczął zanikać i jest dziś na czerwonej liście roślin chronionych.



Przed 1945 rokiem roślina ta stanowiła godło Towarzystwa Górskiego Hrabstwa Kłodzkiego, którego członkowie nosili miniaturowe znaczki z motywem róży kłodzkiej. Symbolem żółtej róży oznaczano także wydawnictwa poświęcone okolicznym ziemiom.

Legenda głosi, że Liczyrzepa – Władca Sudetów, wędrując po Ziemi Kłodzkiej w jednej z wiosek (koło Gorzanowa) trafił na zaślubiny. Swoją osobą wzbudził jednak taki popłoch i zamieszanie wśród przybyłych gości, że poczuł się nieswojo. Chcąc wynagrodzić mieszkańcom przerwaną zabawę, postanowił przyozdobić okoliczne łąki tuzinami złocistych róż. I ponoć w taki oto sposób na terenach Dolnego Śląska pojawiła się róża kłodzka (visitduszniki.pl). Niemiecka nazwa pełnika to Trollblume - kwiat trolla.



Największe skupiska pełnika w Polsce występują podobno na Ziemi Kłodzkiej, szczególnie w okolicach Radkowa, Dusznik-Zdroju, Lewina Kłodzkiego, Kudowy-Zdroju, Gorzanowa oraz w rejonie Śnieżnika.

- Ale można go znaleźć i u nas, w okolicach Walimia, w masywie Trójgarbu, pod Chełmcem, na łąkach wokół Rybnicy Leśnej, w masywie Lesistej i okolicach Mieroszowa. Lubi podmokłe pastwiska, wyrasta co roku na tych samych miejscach, gdzie nie ma intensywnego wypasu, z tych samych bulw. Szkoda, że już zapomniany, w czasach przedwojennych stylizowany symbol graficzny róży kłodzkiej pojawiał się na pocztówkach, wydawnictwach, także u nas. Dziś nikt z tego nie korzysta, a szkoda - mówi Krzysztof Żarkowski. W tym roku trochę się zaniepokoił, bo kwiatów było mniej niż zwykle i mniejsze - jedna piąta z tego, co zazwyczaj, ale się pojawiły. To zapewne wpływ suszy, róża kłodzka, jak kaczeniec, potrzebuje mokrego podłoża.




Na przełomie maja i czerwca można też natrafić na nasze rzadkie storczyki o nader oryginalnych nazwach. Są wśród nich efektowne kukułki plamiste (znane też jako stoplamek plamisty), można je spotkać na łąkach wokół Rybnicy Leśnej, w masywie Lesistej i okolicach Mieroszowa. Uwielbiają torfowiskowe łąki i pastwiska, lubią też podejrzane towarzystwo gnidosza rozesłanego z rośliny zarazowatych. Gnidosz wykształca w korzeniach ssawki, którymi przysysa się do korzeni innych roślin.

Towarzyszka tego półpasożyta sama jest oszustką - jej kwiaty imitują kwiaty roślin owadopylnych, nie oferują jednak owadom nektaru. Nasiona z kolei nie zawierają żadnych substancji odżywczych i ich kiełkowanie i dalszy rozwój jest uzależniony od grzybni, której strzępki znajdują się już w nasionach. Grzybnia rozrastając się wewnątrz tkanek rośliny dostarcza jej substancji odżywczych. Kukułka jest na czerwonej liście zagrożonych roślin i grzybów, choć teraz jest objęta ochroną częściową, nie ścisłą.



Bardzo efektowne są też kukułki Fuchsa. Albo stoplamki Fuchsa, mocno spokrewnione z plamistymi. Jednak od swojej kuzynki różni się tym, że jako jeden z nielicznych storczyków oferuje owadom nektar. Kukułka Fuchsa też jest na czerwonej liście, szkodzi jej osuszanie mokradeł i torfowisk. Można ją znaleźć między innymi w masywie Lesistej i w rejonie Boguszowa-Gorc.



W tej samej okolicy występują też gółki długoostrogowe, zwane również koślarkami. Pod ziemią, dość głęboko, roślina ma dwie bulwy. Jedna z nich, ciemniejsza, jest starsza, druga, jasnożółta jest młodsza. Ze starszej bulwy wyrasta pęd nadziemny, w młodszej gromadzą się substancje zapasowe na wytworzenie pędu w przyszłym roku. Do kiełkowania nasion niezbędna jest obecność w glebie pewnego gatunku grzyba, z którym nasiona tworzą symbiozę. Dopiero po kilku latach następuje ich kiełkowanie. Jak poprzednio omówione storczyki, gółka jest gatunkiem zagrożonym.




Nie wszystkie nasze storczyki są różowo-fioletowe. Podkolan zielonawy jest biały, prawie tak jak podkolan biały, z którym tworzy mieszańce. Zapylają go ćmy, które wabi przyjemnym zapachem. Rośnie w rejonie Rybnicy Leśnej, Glinna, Walimia, Mieroszowa. - Właściwie niemal w rejonie każdego masywu, na łąkach unisławskich też można znaleźć enklawy - mówi Krzysztof Żarkowski.



Storczykiem zupełnie do tamtych niepodobnym jest listera jajowata. Zaczyna właśnie kwitnąć w okolicy Rybnicy Leśnej i Sokołowska, jest rzadka, bo niegdyś masowo zbierali ją zielarze. Też objęta częściową ochroną gatunkową.


Innym występującym u nas storczykiem jest kwitnący między innymi w okolicy jeziorka Daisy buławnik mieczolistny, który lubi dąbrowy i ma białe kwiaty. Zapylają go pszczoły i też ma swoje grzyby, bez których nie pożyje. Jak przystało na storczyk, efektownie się prezentuje. (Zdjęcie: Wikipedia).



- W tym roku storczyki pojawiły się w sporych ilościach i choć już powoli przekwitają, można je jeszcze znaleźć i utrwalić na zdjęciach, chętnie pooglądam. Ich zbiorowisk nie ma za wiele, bo zanikają użytkowane i nieużytkowane pastwiska. W okolicach Wrocławia storczyków raczej już nie znajdziemy -
mówi Krzysztof Żarkowski. Kto wie, może będziemy mieli szczęście i znajdziemy nawet wyjątkowo rzadki storczyk samczy. Albo samiczy.



Czytaj też:

PARK KSIĄŻAŃSKI: W TAKIE KLEJNOTY WIOSNA STROI SIĘ NAJPIERW (FOTO)
PODZAMCZE: CO PLUSZCZE W NASZYCH POTOKACH? (FOTO)
WAŁBRZYCH: BOCIAN CZARNY I BIAŁY JUŻ SĄ I CZEKAJĄ NA PANIE (FOTO)
PODZAMCZE: JACY GROŹNI DRAPIEŻCY ŻYJĄ TU I ZIMUJĄ (FOTO)
PODZAMCZE - O PTAKACH OSIEDLA I ICH BARWNYM ŚWIECIE (FOTO)
WAŁBRZYCH: NASZ BOCIAN CZARNY ODNALAZŁ SIĘ W IZRAELU (FOTO)

Cały cykl: OKIEM FOTOGRAFA PRZYRODY.

Magdalena Sakowska
Foto: Krzysztof Żarkowski